امکان سنجی تعمیم حقوق والدین بر مراقبین ثالث در نظام حقوقی ایران و آمریکا

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه اقتصاد دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، سمنان، ایران

10.30497/flj.2024.246266.2018

چکیده

خانواده، هستۀ اولیۀ جامعه را تشکیل می‌‏دهد و کودک، عنصر بنیادین آن است. بروز هرگونه تغییر در قواعد خانواده بر نظم جامعه اثر می‏‌گذارد. به‏‌منظور شکوفایی خانواده و ارتقای نظام تعلیم‌‏وتربیت کودک، قانون‏گذار حقوق و تکالیفی نظیر ولایت، حضانت، تربیت، تأدیب، ملاقات و نفقه را برای والدین تعیین کرده است. به‌‏طور مرسوم، این حقوق در وهلۀ نخست، متعلق به والدین واقعی کودک‏اند؛ اما در اینجا سؤالی مهم بدین شرح مطرح می‌‏شود که چنانچه مصلحت کودک ایجاب کند، آیا می‏‌توان حقوق موردبحث را به اشخاص و مراقبین ثالث نیز تعمیم داد یا خیر. در پاسخ می‌‏توان گفت امروزه، مفهوم خانواده در همۀ جوامع تحول اساسی یافته است و مدعیانی جدید درخصوص این حقوق ظهور کرده‌‏اند. نگارنده با استفاده از روش هرمنوتیک و تطبیق با حقوق ایالات متحدۀ آمریکا معتقد است حقوق والدین درخصوص کودک نه براساس مصلحت والدین، بلکه صرفاً با توجه به مصلحت کودک لحاظ شده است و هرگاه مصلحت کودکان اقتضا کند، امکان تعمیم حقوق والدین به اشخاص و مراقبین ثالث وجود دارد. در نظام فقهی- حقوقی ایران، تعمیم حقوق والدین به‏‌صورت جزئی و بخشی در سه شکل قانونی، قراردادی و قضایی پیش‏‌بینی شده؛ ولی به‏‌طور قاطع و صریح پذیرفته نشده و تدوین مقررات خاص در این زمینه ضروری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Feasibility of Generalization the Rights of Parents to the third Caregivers in the Legal System of Iran and America

نویسنده [English]

  • mahdi mollaei
Assistant Professor, Department of Economics, Shahrud University of Technology, Shahrud, Semnan. Iran
چکیده [English]

The family forms the core of every society and the child is its fundamental element, and any changes in its rules affect the order of the society. In order to flourish the family and improve the child's education system, the legislator has considered rights and duties such as guardianship, custody, training, discipline, visitation and alimony for parents. Conventionally, the above rights primarily belong to the biological parents of the child; But the important question that arises is whether the above rights can be extended to third parties and caregivers as well if the child’s best interest so requires? The truth is that in today's conditions, the concept of family in all societies has undergone fundamental changes and new claimants have been found regarding the above rights. The author, using hermeneutic method and adaptation to the laws of the United States of America, believes that the rights of the parents regarding the child are not based on the interest of the parents, but only on the interest of the child, and wherever his/ her interest is required, it is possible to extend the rights of the parents to third parties and caregivers. In Iran's jurisprudential legal system, the generalization of parental rights is partially foreseen in three legal, contractual and judicial forms, but it has not been accepted decisively and explicitly, and it is necessary to formulate special regulations in this field.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Family law
  • American law
  • child
  • guardian
  • parents

مراجع

احمدی، بابک (1389). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز نشر.
اشتهاردى، علی‏پناه (1416ق). مجموعۀ فتاوی ابن‏جنید. قم: دفترانتشارات اسلامی.
اشتهاردى، على‏پناه (1417ق). مدارک العروة. تهران: أُسوه.
اعزازی، شهلا (۱۳۸۵). جامعه‌شناسی خانواده با تأکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
امام خمینی، سید روح‏الله (1394). تحریر الوسیله. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
امامی، سید حسن (1363). حقوق مدنی. تهران: اسلامیه.
پورعبدالله، کبری (1390). مبانی فقهی نفقه و آثار حقوقی ناشی از آن. فقه و حقوق خانواده، 16(54)، 149-175.
پورعبدالله، کبری (1392). حق و منسب­بودن حضانت و آثار حقوقی آن. فقه و حقوق خانواده، 18(58)، 131-155.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1395). دانشنامۀ حقوقی. تهران: گنج دانش.
حر عاملی، محمد (1414ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل‏البیت (ع).
حسینی مراغی، میرعبدالفتاح (1417ق). العناوین. تهران: نشر جاودانه و جنگل.
حکمت­نیا، محمود (1392). حقوق زن و خانواده. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
حلبی، علی­اصغر (1366). دانشنامۀ عمومی. تهران: پیک ترجمه و نشر.
خویی، سید ابوالقاسم (1422ق). مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسۀ احیاء آثار خویی.
دهخدا، علی‏اکبر (1377). لغتنامۀ دهخدا (۱۵ جلد). تهران: مؤسسۀ لغتنامۀ دهخدا.
زرگوش­نسب، عبدالجبار؛ و آبیار، محدثه (1400). ولایت قیّم بر اموال صغیر، مجنون و سفیه در فقه مذاهب اسلامی. مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب، 4(2)، 66-87.
شهید اول، شمس­الدین محمد بن مکّی العاملی (1400ق). القواعد و الفوائد. قم: مکتبة المفید.
شهید اول، شمس­الدین محمد بن مکّی العاملی (1414ق). الدروس. قم: مؤسسة النشـر الإسـلامی.
شهید ثانی، زین‏الدین بن علی (1413ق). مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شیخ طوسی، محمد بن حسن (1376). تهذیب الأحکام. قم: نشر صدوق.
شیخ طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
صفایی، سید حسین؛ و امامی، اسدالله (1393). مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان.
طبیبی جبلی، مرتضی (1397). تحلیل تطبیقی حق ملاقات والد غیرحاضن با فرزند. فصلنامۀ تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 5(17)، 119-142.
طبیبی جبلی، مرتضی؛ و رحیمی، منصوره (1396). تحلیل حق ملاقات مجازی والد غیرحاضن با کودک در حقوق ایران و ایالات متحدۀ آمریکا. فقه و حقوق خانواده، 22(66)، 143-167.
طبیبی جبلی، مرتضی؛ علیان نجف­آبادی، آزاده؛ و راعی دهقی، مسعود (1392). سازوکارهای حمایت از حقوق کودک دربرابر مجازات و تنبیه ازنظر فقه و حقوق. فقه و حقوق خانواده، 18(58)، 81-106.
عطائی، على (1377). آراء الفقها و المراجع فى حکم تأدیب الصبیان و ضربهم. قم: جامعۀ مدرسین.
علامه حلی، جمال‏الدین حسن (1414ق). تذکرة الفقهاء. تهران: مکتبة المرتضـویة.
عمید، حسن (1375). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.
فاضل آبی، حسن بن ابی‏طالب (1417ق). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
کاتوزیان، ناصر (1387). دورۀ مقدماتی حقوق مدنی خانواده. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
کاتوزیان، ناصر (1394). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. تهران: نشر میزان.
مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹). قانون حمایت از اطفال و نوجوانان. تهران: انتشارات رسمی مجلس.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرایع الإسلام. قم: اسماعیلیان.
محقق سبزواری، محمدباقر بن محمد (1396). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
محقق کرکی، علی (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسۀ آل‏البیت.
مشکی‏باف، مهدی؛ و عابدینی، عبدالله (1397). حق بر ملاقات کودکان ازمنظر حقوق بین‌الملل. خانواده‏پژوهی، 15(2)، 213-230.
مظاهری، معصومه؛ و صالحی‏نژاد، فاطمه (1392). بررسی مبانی فقهی حق کودک بر بودن با والدین و خویشاوندان با رویکردی به نظر امام خمینی. پژوهشنامۀ متین، 15(61).
معین، محمد (1386). فرهنگ فارسی. تهران: نشر زرین.
میرشکاری، عباس؛ ملکی، نفیسه؛ و حبیب­زاده، الهام (1400). حق ملاقات اقربا با طفل در حقوق ایران. مجلۀ حقوقی دادگستری، 85(114)، 403-432.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نوری طبرسی، میرزاحسین (1369). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: آل‏البیت.
هیئت عالی قضایی ایران (۱۴۰۰). نشست مورخ ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۰. تهران: مرکز اسناد قوۀ قضاییه.
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research. Qualitative Research, 1(3), 385-405.
Brighouse, H.; and Swift, A. (2006). Parents’ Rights and the Value of the Family. Ethics, 117(1), 80-108.
Buss, E. (2002). Parental Rights. Virginia Law Review, 635-683.
Caban v. Mohammed, 441 U.S. 380 (1979); Quilloin v. Walcott, 434 U.S. 246 (1978); Stanley v. Illinois, 405 U.S. 645 (1972).
Dailey, A. C.; and Rosenbury, L. A. (2021). The New Parental Rights. Duke LJ, 71, 75.
Garrison, M. (1983). Why Terminate Parental Rights?. Stanford Law Review, 423-496.
Given, L. M. (2008). The Sage Encyclopedia of Qualitative Methods. London.
Goldberg, D. L. (2003). Grandparent-Grandchild Access: A Legal Analysis. 15thed. Department of Justice of Canada.
Hill, J. L. (2017). What does It Mean to Be a Parent? The Claims of Biology as the Basis for Parental Rights. In: Parental Rights and Responsibilities. pp. 29-96. Routledge.
Lehr v. Robertson, 463 U.S. 248 (1983).
Mahmoudpanahi, S. M. (2015). A Study of Skinner's Intentional Hermeneutic Methodology. Research Policy Quarterly, 3, 145-178.
Michael H. v. Gerald D., 491 U.S. 110 (1989).
Millum, J. (2010). How do We Acquire Parental Rights?. Social Theory and Practice, 36(1), 112.
Page, E. (2020). Parental Rights. In: Applied Philosophy. pp. 73-89. Routledge.
Quilloin v.Walcott,434 U.S. 246(1978).
Stanley v.Illinois,405 U.S. 645(1972).
Troxel, 530U.S. at 88-89 (Stevens, J., Dissenting).
Victor Richard, R. M. (1991). Statutory Review of Third-Party Rights Regarding Custody, Visitation and Support. Family Law Quarterly. Vol. 25, 217-252.
Washington v. Glucksberg, 521 U.S. 702,720(1997).
Win. and Mary L. Rev.995,1112-13(1992).
فقه و حقوق خانواده

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 27 آبان 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار