تحلیل انتقادی حق درخواست زوجه برای طلاق در فرض عجز زوج از انفاق (نقد مادۀ 1129 قانون مدنی)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
2 استادیار گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
چکیده
زوج عاجز از پرداخت نفقه به موجب فقر ۀ انتهایی مادۀ 1129 قانون مدنی در ردیف زوج مستنکف قادر بر
پرداخت نفقه در ابتدای این ماده قرار گرفته ، و در هر دو حالت به زوجه حق اقام ۀ دعوای طالق اعطا شده است.
ا ی ن پرسش م طرح م ی شود که آیا میان زوج مستنکف متمکّن و زوج ناتوان ی که باوجود خواست قلب ی و تالشش
جهت پرداخت نفقه ، به دل ی ل فقر توان پرداخت ندارد ، تفاوتی وجود دارد یا خیر؟ اطالق نظری ۀ مطرح شده در مادۀ
1129 که زوجه به صرف ناتوان ی زوج از پرداخت نفقه امکان طرح دعوای طالق را دارد ، موافق نظر اقلیتی از
فقها است؛ اما نظری ۀ مشهور فقها این است که عجز در هیچ صورتی ) چه اصلی باشد و چه طاری( مجوز حق
درخواست زوجه برای طالق ن ی ست و نظر صحیح فقهی جایز نبودن درخواست زوجه برای طالق و تفصیل
میان زوج قادر بر انفاق و زوج عاجز است. روی ۀ دادگاه ها نیز دراین خصوص متهافت و متشتّت است. در این
نوشتار با نقد دیدگاه فقهی مبنایی مادۀ 1129 ،نظر گروهی از فقها که قائل به تفصیل میان زوج عاجز و زوج
قادر بر انفاق شده اند ، تقوی ت شده است ؛ اوالً به دلیل رعایت بیشتر استحکام خانواده، ثانیاً ب ه دلیل عدم استلزام
دائمی میان دریافت نکردن نفقه با در حرج افتادن زوجه ، ثالثاً به دلیل امکان در عسر و حرج افتادن بیشترِ زوجه
بعداز طالق ، برفرض که بپذیریم زوجه دچار حرج می شود. در پا ی ان مقاله با تقو ی ت نگاه فقه حکومت ی پی شنهاد
شده است که حکومت اسالم ی جهت تأمین مقاصد کالن و عال ی شر ی عت ، که از اهمّ ا ی ن مقاصد حفظ ک ی ان و
بن یان خانواده است ، با تأس ی س صندوق ی ا نهاد ی حمای تگر ، مانع فروپاش ی خانواده در فرض عجز زوج از انفاق
شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Feasibility assessment of the wife's divorce request in the case of involuntary refusal and inability of the husband to pay alimony (Criticism of Article 1129 of the Civil Code)

نویسندگان English

hosein hooshmand 1
ahmad ehsanifar 2
1 Associate Professor of the Department of Law and Social Jurisprudence, Research Institute of the Seminary and University. Qom. Iran
2 PhD in Private Law, Assistant Professor of the Department of Law and Social Jurisprudence, Research Institute of the Seminary and University. Qom. Iran
چکیده English

According to the final paragraph of Article 1129 of the Civil Code, a spouse who is unable to pay alimony is placed in the same category as a non-restrained spouse who is unable to pay alimony at the beginning of the aforementioned article, and in both cases, the wife is granted the right to file for divorce.

The question that can be raised is whether there is any difference between a capable and restrained spouse and a incapable restrained spouse whose heart is in paying alimony and who has made an effort to provide it, and whose reason for his restraining is only poverty and need?

Although the application of the theory proposed in Article1129 that the wife has the possibility of filing a divorce lawsuit simply because the husband is unable to pay alimony is in agreement with the opinion of a minority of jurists, the well-known theory of jurists is that the husband’s inability to pay alimony does not permit the dissolution of the marriage by the wife or the judge, nor does it permit the right to request a divorce for her. The correct jurisprudential theory is that the wife is not permitted to request a divorce or dissolution, and the distinction between the non-incapable and the incapacitated spouse is unclear, and the practice of the courts in this regard is also inconsistent and scattered.

In this article, by criticizing the basic jurisprudential theory of Article1129, the theory of a group of jurists who believe in the distinction has been strengthened, firstly, because it is more important to respect the strength of the family, secondly, because there is no permanent connection between not receiving alimony and the wife’s hardship, and thirdly, because of the possibility that the wife will be in more hardship after the divorce .

کلیدواژه‌ها English

Nafaqah (Maintenance)
inability to provide maintenance
right to request divorce
'Usr wa Haraj (hardship and difficulty)
governmental jurisprudence
قرآن کریم.
آل‌عصفور، حسین بن محمد (1372). الأنوار ‌اللوامع فی شرح مفاتیح‌الشرائع (للفیض). قم: مجمع ‌البحوث ‌العلمیة.
آل‌‌کاشف‌الغطاء، محمدحسین (1359ق). تحریر‌المجلة. نجف اشرف: ‌المکتبة‌ المرتضویة.
ابن ‌اثیر، مبارک بن محمد (1399ق). النهایة فی غریب الحدیث والأثر. بیروت: مکتبة العلمیة.
ابن ‌ادریس، محمد بن احمد (1429ق). ‌موسوعة ابن إدریس ‌الحلی. قم: دلیل ما.
ابن ‌‌اشعث‌، محمد بن‌ محمد (بی‌تا). الجعفریات ـ ‌الأشعثیات. تهران: مکتبة نینوى ‌الحدیثة.
ابن براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المهذب. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1405ق). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.
اصفهانى، ابو‌الحسن (1422ق). وسیلة‌النجاة (مع حواشی‌ الإمام‌ الخمینی). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
ایزدهی، سید سجاد (1390). فقه سیاسی امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
بحرانى، یوسف بن احمد (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة . قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ترحینی عاملى، محمد حسن (1427ق). الزبدة‌ الفقهیة فی شرح ‌الروضة‌ البهیة. قم: دار ‌الفقه للطباعة و‌النشر.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
خمینى، روح‌اللّه (بی‌تا). تحریر‌الوسیلة. قم: مؤسسه مطبوعات دار‌العلم.
دهخدا، علی‌اکبر (1377ش). لغت‌نامه دهخدا. تهران:  دانشگاه تهران.
سامانه رأی قوه قضاییه به نشانی https://ara.jri.ac.ir
شبیری زنجانى، موسى (1419ق). کتاب نکاح (زنجانى). قم: مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز.
شهید اول، محمد بن مکی (1419ق). ذکری ‌الشیعة فی أحکام ‌الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
شهید ثانى، زین‌الدین بن على (1413ق). مسالک ‌الأفهام‌ إلى تنقیح شرائع ‌الإسلام. قم: مؤسسة‌ المعارف ‌الإسلامیة.
صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء‌ التراث ‌العربی.
صفى ‌پوری، عبدالرحیم بن عبدالکریم (1389). منتهى‌الارب فی لغة ‌العرب. تهران:  دانشگاه تهران.
علیدوست، ابوالقاسم (1395). فقه حکومتی، موضوع‌شناسی، نظام‌سازی و راهبردهای نهادینه‌سازی آن. مجله گفتمان حکومتی، 1 (1)، ص27-۴۶.
عمید زنجانی، عباسعلی (1377). فقه سیاسی. تهران: امیر کبیر.
فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1421ق). تفصیل ‌الشریعة فی شرح تحریر ‌الوسیلة ـ ‌النکاح. قم: مرکز فقهى ائمه اطهار(ع).
فخرالمحققین، محمد بن حسن (1387ق). إیضاح‌الفوائد فی شرح مشکلات‌القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (1426ق). القاموس المحیط. بیروت: مؤسسة‌ الرسالة للطباعة والنشر والتوزیع.
قمی، علی بن محمد (1379). جامع الخلاف والوفاق بین الإمامیة وبین أئمة الحجاز والعراق. قم: زمینه‌سازان ظهور امام عصر(عج).
کاویار، حسین؛ مرادی، سیرالله؛ نم نبات،‌الهام (1394). «تحلیل مادۀ 22 قانون حمایت خانواده (مصوب 1391) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (مصوب 1394)». فقه و حقوق خانواده، 17(63)، ص۹۵-۱۲۰.                                     Doi 10.30497/flj.2016.56653
کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق). الکافی. قم: دار الحدیث للطباعة والنشر.
محقق سبزوارى، محمدباقر بن محمدمؤمن (1423ق). کفایة‌ الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
محقق کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
مغنیه، محمد جواد (1421ق). فقه ‌الإمام ‌الصادق(ع). قم: مؤسسه انصاریان.
مکارم شیرازى، ناصر (1424ق). کتاب‌ النکاح. قم: مدرسه امام على بن ابى‌طالب(ع).
یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم (1421ق). العروة الوثقى فیما تعم به البلوى‌. قم: مؤسسة‌ النشر ‌الإسلامی.